ماده 10 قانون مدنی و تاثیر آن بر قراردادهای خصوصی

1 سال پیش
قانون ده مدنی

شاید این تصور وجود داشته باشد که قانون مدنی با ذکر نام عقود معین، راه را برای ایجاد قراردادهای متناسب با نیازهای روز بسته است و افراد چاره ایی ندارد که قرارداد خود را در قالب یکی از عقود ذکر شده در قانون مدنی یا قوانین موجود دیگر ، منعقد کنند. اما قانونگذار با اشراف کامل به پیشرفت  و تحول روابط روزافزون بشری، ماده 10 قانون مدنی را در همان ابتدای کتاب قانون آورده و امکان طراحی قراردادهای مدرن را هموار کرده است.

ماده 10 قانون مدنی چیست؟

ماده 10 قانون مدنی، بیان می کند: “قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده اند در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است”. این ماده حاوی اصل آزادی قراردادهاست و به حکومت اراده دامنه گسترده تری می دهد و از انحصار عقود معین خارج می کند. به طور کلی اصل آزادی اراده که در ماده 10 قانون مدنی ذکر شده چهار اثر مهم دارد:

  • طرفین می توانند آزادانه شرایط و آثار قرارداد راتعیین کنند؛
  • اثر قرارداد محدود به کسانی است که در قرارداد حضور داشته اند (به استثای موضوع تعهد به نفع ثالث)؛
  • قرارداد به تراضی طرفین منعقد می­شود و نیاز به تشریفات خاصی ، آنگونه که در برخی عقود معین وجود دارد نیست؛
  • طرفین قرارداد ملزم به رعایت مفاد قرارداد هستند .

دریافت مشاوره حقوقی

قراردادهای موضوع ماده 10 چه محدودیت هایی دارد؟

همانگونه که در بحث عقود معین و غیر معین گفته شد آزادی قراردادی ناشی از ماده 10 بی حد و حصر نبوده و محدودیت هایی بر آن تحمیل می­شود.

هر قراردادی حاوی شروط صحت است:

نکته اول و اساسی شرایط صحت قرارداد است که در ماده 190 قانون مدنی آمده است و هر قراردادی فارغ از نوع شرایط و طرفین آن، حاوی شروط صحت است. به عنوان مثال یکی از شرایط صحت قرارداد، اهلیت طرفین قرارداد است.

قانون 10 مدنی در قراردادهای خصوصی

افراد نمی توانند به استناد این­که قرارداد مشمول هیچ یک از عقود معین نمی شود یا در قرارداد ذکر شود این قرارداد مشمول ماده 10 قانون مدنی است، از این شرط صحت قرارداد تخطی کرده و با شخصی قرارداد منعقد شود که دارای اهلیت انعقاد قرارداد نیست.

قراردادها نباید مخالف صریح قانون باشند:

نکته بعدی این است که این قراردادها نباید مخالف صریح قانون باشد. شاید این شبهه ایجاد شود، قرارداد در صورتی صحیح نیست که مخالفت آن با نص صریح قانون باشد هر چند با روح و فلسفه قانون در تعارض باشد. اما این تصور اشتباه است و منظور از این مقرره آن است که اصل بر صحت و مباح بودن قرارداد است و نباید در منع قانونگذار تردید وجود داشته باشد؛ وگرنه قرارداد نباید با نص صریح و روح قانون در تضاد باشد.

هر قراردادی را نمی­‌توان از الزامات عقود معین خارج کرد.

نکته مهم دیگر این است که طرفین قرارداد نمی­‌توانند با توسل به ماده 10 قانون مدنی، هر قراردادی را از سیطره الزامات عقود معین خارج کنند یا به ادعای اینکه قرارداد موضوع ماده 10 قانون مدنی است، الزامات اساسی آن عقد که عدم رعایت آن منجر به بطلان قرارداد می شود را نادیده بگیرند.

به عنوان مثال در عقد رهن  طبق ماده 774 قانون مدنی مال مرهون بایدعین معین باشد و رهن دین و منفعت باطل است. این ماده جز قوانین امری است که طرفین نمی توانند بر خلاف آن توافق کنند و در عقدی که ماهیتا یک عقد رهن است، نمی توان عنوان کرد که این قرارداد مشمول ماده 10 است لذا منفعت را به رهن بگذارند.

از طرف دیگر منظور از قانون در ماده 10، قانون امری است و نه قانون تکمیلی؛ چون توافق برخلاف قانون تکمیلی مجاز است.

تنظیم قرارداد سفارشی

ماده 10 قانون مدنی یا عقد صلح؟

ابهامی که در خصوص ماده 10 قانون مدنی وجود دارد  این است که یکی از عقود معین، عقد صلح است که ماده 758 یکی از انواع عقد صلح را تعریف می کند:

عقد صلح

صلح درمقام معاملات هرچند نتیجه معامله راکه بجای آن واقع شده است، می دهد لیکن شرائط واحکام خاصه آن معامله راندارد. بنابراین اگر موردصلح عین باشددرمقابل عوض نتیجه آن همان نتیجه بیع خواهد بود بدون این که شرایط واحکام خاصه بیع درآن مجری شود.

این ماده این موضوع را به ذهن متباتر می کند که عقد صلح می تواند همه قراردادهایی که تحت شمول سایر عقود معین قرار نمی گیرد را پوشش دهد. اما علی رغم این ادعا، این دو نمی توانند به صورت کامل همپوشانی داشته باشند. دلایل آن به شرح زیر است:

  • علی رغم اینکه گفته می شود قرارداد تابع قصد واقعی است و عنوان قرارداد مهم نیست، اما ذکر عنوان قرارداد( به عنوان مثال قرارداد بیمه، قرارداد تحقیق و توسعه، عدم افشا و… ) به فهم قرارداد کمک کرده وامکان دسته بندی قرارداد پیدا می کند. حال تصور کنید همه قراردادها عنوان عقد صلح را داشتند!
  • عقد صلح یکی از عقود معین است و عنوان آن صریح یا ضمنی باید توسط طرفین گفته شود، در حالی که ماده 10، قراردادها را صرف نظر از شکل و قالب، نافذ می داند.
  • عقد صلح از جمله عقود مسامحه­ایی است حتی در صلحی که در مقام بیع منعقد می شود دقت و ریزبینی که در عقد بیع وجود دارد، دیده نمی شود. در حالی که قراردادهای موضوع ماده 10 عموما قراردادهایی هستند که طرفین در آن دقت نظر زیادی دارند.
  • عقد صلح چون مبتنی بر مسامحه است، شخصیت طرفین اهمیت زیادی دارد. در حالی که در قراردادهای موضوع 10، بسته به موضوع قرارداد است که این موضوع می تواند حائز اهمیت باشد.

 

برای مطالعه سایر مقالات می‌توانید به مجله حقوقی لامینگو مراجعه کنید. فراموش نکنید حتما سوالات و نظراتتان را از طریق کامنت با ما در میان بگذارید.

 

 

21
برچسب ها :
نویسنده مطلب ن. رحیمی
وکیل پایه یک دادگستری

دیدگاه شما

21 دیدگاه

  • maryam
    12 ماه پیش

    ایا تعهدی که افراد نسبت به یکدیگر میکنند بر طیق ماده 10مدنی الزام آور است؟

    • مدیریت سایت
      12 ماه پیش

      سلام. بله تعهدات قراردادی افراد بر اساس این ماده الزام آور هستند.

  • محمود
    12 ماه پیش

    سلام
    من با یک پیمانکار یه قرارداد کوتاهی امضا کردم و در قرارداد من رو پیمانکار تلقی کرد و گفت فقط واسه بیمه دارم مینویسم و زیرشم امضا نزد فقط من امضا زدم
    توش نوشت که من باید طی ۲۷روز کارو تحویل بدم که دادم ولی نوشته ای ازشون نگرفتم ولی اینا بعد از هفت ماه زنگ میزنن که کار مشکل داره بیا درستش کن،
    در صورتی که بر اثر رطوبت کارشون خراب شده…در همون یک برگه قراردادی هم که داریم نوشته شده که در صورت تایید از واحدی به واحد دیگه میریم
    متاسفانه من کارگر هستم و ازین کاغذ بازیا نکردم و نمیدونم چیکار کنم
    مورد سو استفاده دارم قرار میگیرم
    لطفا راهنماییم کنید..
    روی یک ورق از دفتر سر رسید خودشون نوشتن و فقط درش مقدار دستمزد من رو نوشته و مدتی که باید تحویل میدادم و تایید کارشناس خودشون و که در بالا ذکر کردم…
    پولمم نداده و منو میترسونه که من آشنا دارم تو دادگاه و کلانتری و میگه ازت شکایتم میکنم
    در صورتی که خودشون کارو در شرایط بد نگه داشتن
    اخه گناه من چیه؟
    ابزار کار منم گرفت و نمیده
    بدبخت شدم
    راهنماییم کنید

    • مدیریت سایت
      12 ماه پیش

      سلام دوست عزیز. خیلی متاسفیم که این اتفاق برای شما افتاده. حتما میتونید روی کمک تیم حقوقی ما حساب کنید. لطفا یک شماره تماس بفرمایید تا با شما تماس گرفته بشه.🙏🌹

  • مسعود
    12 ماه پیش

    با سلام و عرض ادب
    مغازه ای را فروختم و شخصی و چون پولش کم بود مبلغ 130 میلیون تومن را ودیعه رهن مغازه برای دوسال گذاشتم و مغازه در اجاره من بود. الان 8 ماهه که قرارداد اجاره ما منقضی شده است و طبق قرارداد مقرر شد اگر پول ودیعه مرا بموقع نپردازد روزی 200 هزار تومن خسارت باید بپردازد و غیر از قرارداد در نامه ای با خط خودم از او امضا و اثر انگشت گرفتم آن هم سه دفعه در تاریخهای متفاوت که اگر تا پایان قرارداد مغازه را تحویل نگیرد و مبلغ ودیعه را تحویل ندهد روزی ده درصد خسارت به همراه اصل ودیعه پرداخت کند
    آیا میتوانم این خسارت روزانه ده درصدی را دریافت کنم؟ و تا تسویه کامل مغازه را تحویل ندهم؟با تشکر از شما

    • مدیریت سایت
      12 ماه پیش

      با سلام خدمت شما. خوشبختانه قانون‌گذار به کلیه توافقات افراد که خلاف مقررات قانون امری نباشد احترام گذاشته است. این توافق شما هم چون مخالفتی با قوانین امری ندارد قابل استناد و پیگیری است.

  • سيد حسين نقيبي
    9 ماه پیش

    سلام برخلاف اكثر دوستان كه يك نوشته را تكرار كرده اند نوشته جناب عالي در مورد ماده ده قانون مدني و ارتباط ان با عقد صلح حاوي چند نكته دقيق است افرين بر شما.

    • مدیریت سایت
      9 ماه پیش

      سپاس از حسن نظر شما🌹🙏

  • علی
    9 ماه پیش

    سلام،بنده با تهیه کننده ای قراردادی رو امضا کردم که قرارداد به دلیل نبود سرمایه فسخ شد و قرار شد تا اون زمان مبلغ قرارداد رو حساب و برای بنده واریز کند که این امر میسر نشد سپس در شق آخر قرارداد متنی رو اضافه کرد که اگر تا این تاریخ مبلغ توافق شده به حساب طرف دوم که بنده باشم از سوی تهیه کننده پرداخت نشود ما به ازای هر روز تاخیر مبلغ مشخصی بابت خسارت میبایست به طرف دوم پرداخت گردد و از اون زمان نزدیک ۱۰ ماه گذشته میخواستم لطف کنید و کمکی کنید که خسارت بنده چطور محاسبه میشود و برای طرف اول آیا لازم الاجراست پرداخت خسارت یا خیر؟
    سپاس

    • نیکتا روزبهانی
      3 روز پیش

      با عرض سلام و احترام
      پیشنهد ما به شما این است که بند آخری را که ذکر فرمودید، در یک نسخه جداگانه (مانند صورتجلسه) تنظیم نموده و هر دو طرف آن را امضاء و به پیوست قرارداد الحاق کنید. این امر از آن جهت اهمیت دارد که تغییرات قرارداد اصلی بعدا مشخص باشد. همچنین توافق طرفین و امضاء آن در تاریخ مقرر موجب رسمیت بخشیدن به آن نوشته می‌گردد. در این صورت این الحاقیه بین طرفین لازم‌الاجرا بوده و شما می‌توانید مطابق بند مذکور، خسارت اصلی، خسارت دیرکرد (تأخیر در تأدیه) و یا در صورت مقرر کردن وجه التزام آن‌ها را مطالبه نمائید.

  • شوذب
    9 ماه پیش

    سلام خسته نباشید اخذ اقرار نامه اجباری چه حکمی دارد و قانون در این مورد چه گفته است

    • مدیریت سایت
      8 ماه پیش

      با سلام
      اخذ اقرارنامه اجباری، موجب بی اعتباری و بطلان آن است.
      اگر این اجبار توأم با ارتکاب جرمی مانند تهدید، ارعاب و ضرب و امثال این باشد، شخص مرتکب مستقلا به مجازات آن جرایم محکوم می گردد.

  • علی پیری
    6 ماه پیش

    ایا قولنامه بدون امصای خریدار بعد از فوت خریدار در دادگاه معتبر هست یانه

    • نیکتا روزبهانی
      3 روز پیش

      با عرض سلام و ادب
      هر سند حقوقی بدون امضاء طرفین، لازم‌الاجرا نبوده و بین آ‌ن‌ها معتبر نیست. لذا وجود امضاء هر دو طرف قرارداد برای رسمیت بخشیدن به آن الزامی است.

  • علی پیری
    6 ماه پیش

    سلام مازمین خودمان به شخصی اجاره داده بودیم ولی شفاهی الان بعد فوت ایشان ورثه ایشان رمین را پس نمیدن زمین سند اصلاحات ارضی دارد الان قولنامه ای اراه دادن که ازسخص ثالث پدرشان خریداری کرده دو قولنامه مختلف دادن که تو هیچ کدام امضای خریدار وجود ندارد

    • نیکتا روزبهانی
      9 ساعت پیش

      با عرض سلام و ادب
      هر سند حقوقی به منظور سندیت و اعتبار داشتن، مستلزم امضاء طرفین است. قبل از امضاء طرفین، هیچ سندی لازم‌الاجرا نمی‌باشد.

  • سینا
    5 ماه پیش

    سلام . مبلغی پول به دوستم دادم تا با سرمایه من و سرمایه خودش برای خرید و فروش مصالح ساختمانی استفاده کنه و سود حاصله به نسبت سرمایه آورده اولیه بین ما تقسیم بشه و امرات اجرایی با شریکم هست میشه لطف کنید بهم بگید عنوان این شراکت چی هست ؟؟

    • نیکتا روزبهانی
      6 روز پیش

      با عرض سلام و ادب
      عنوان قرارداد شما “قرارداد مشارکت مدنی” هست که در وب‌سایت لامینگو موجود بوده و در دسترس شما می‌باشد. در صورتی که بخواهید شخصا قرارداد مشارکت تنظیم نمایید، می‌توانید عنوانی خاص‌تر به عنوان مثال “قرارداد مشارکت در خریدوفروش مصالح ساختمانی” یا هر عنوان دیگری که مدنظر دارید، برگزینید.

  • یوسفی
    4 ماه پیش

    سلام سال ۹۶ یه قرارداد صوری مدنی نوشت کارفرمای بنده الان برای شکایت اداره کار مانعم شده و ادعا دارن شریک هستم چطور میشه اثبات کرد?متشکرم

    • نیکتا روزبهانی
      3 روز پیش

      با عرض سلام و احترام
      به نظر می‌رسد از آنجائی که اداره کار مانع از طرح شکایت از سوی شما شده است، ماهیت استخدامی روابط بین شما و کارفرمایتان را نتوانسته تشخیص دهد و نظر به ماهیت مشارکت در روابط بین شما داشته است. در صورتی که بتوانید با ارائه ادله‌ای از قبیل شهادت شهود مبنی بر استخدامی بودن رابطه کاری و همچنین نحوه پرداخت‌ها (بدین توضیح که در همکاری‌های از نوع مشارکت، مبلغ درامد بر اساس درصد توافق‌شده و میزان فروش و مواردی از این دست، متغیر بوده و در مقابل در ماهیت روابط استخدامی، حقوق ثابتی برای شما واریز گردیده است) ماهیت استخدامی روابط خود با کارفرمایتان را اثبات نمائید، می‌توانید حقوق خود را بر این مبنا مطالبه نمائید. در نهایت، برای پاسخ دقیق‌تر به سؤال شما، لازم است قرارداد، نحوه پرداخت‌ها و شهود بررسی گردیده و مطابق آن‌ها نظر دقیقی را بیان کرد.

  • مهرداد احمدی
    3 ماه پیش

    باسلام و عرض خدا قوت
    اینجانب یک دستگاه آپارتمان را که متعلق به اینجانب بوده را در قبال یک قطعه زمین و مقداری پول نقد بعنوان ثمن معامله معوض نمودم پس از عقد بیع متوجه شدم این قطعه زمین جزو اراضی ملی می باشد ( درخصوص زمین معوض در انتهای مبایعه نامه شرط نمودیم که هرگونه معارض قانونی به عهده فروشنده ید قبلی می باشد) آیا فروشنده زمین می تواند از این جمله به نفع خود استفاده کند و از مسئولیتی که به عهده خودش می باشد سر باز زند؟