ماده 10 قانون مدنی و تاثیر آن بر قراردادهای خصوصی

9 ماه پیش
قانون ده مدنی

شاید این تصور وجود داشته باشد که قانون مدنی با ذکر نام عقود معین، راه را برای ایجاد قراردادهای متناسب با نیازهای روز بسته است و افراد چاره ایی ندارد که قرارداد خود را در قالب یکی از عقود ذکر شده در قانون مدنی یا قوانین موجود دیگر ، منعقد کنند. اما قانونگذار با اشراف کامل به پیشرفت  و تحول روابط روزافزون بشری، ماده 10 قانون مدنی را در همان ابتدای کتاب قانون آورده و امکان طراحی قراردادهای مدرن را هموار کرده است.

ماده 10 قانون مدنی چیست؟

ماده 10 قانون مدنی، بیان می کند: قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده اند در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است. این ماده حاوی اصل آزادی قراردادهاست و به حکومت اراده دامنه گسترده تری می دهد و از انحصار عقود معین خارج می کند. به طور کلی اصل آزادی اراده که در ماده 10 قانون مدنی ذکر شده چهار اثر مهم دارد:

  • طرفین می توانند آزادانه شرایط و آثار قرارداد راتعیین کنند؛
  • اثر قرارداد محدود به کسانی است که در قرارداد حضور داشته اند (به استثای موضوع تعهد به نفع ثالث)؛
  • قرارداد به تراضی طرفین منعقد می­شود و نیاز به تشریفات خاصی ، آنگونه که در برخی عقود معین وجود دارد نیست؛
  • طرفین قرارداد ملزم به رعایت مفاد قرارداد هستند .

دریافت مشاوره حقوقی

قراردادهای موضوع ماده 10 چه محدودیت هایی دارد؟

همانگونه که در بحث عقود معین و غیر معین گفته شد آزادی قراردادی ناشی از ماده 10 بی حد و حصر نبوده و محدودیت هایی بر آن تحمیل می­شود.

هر قراردادی حاوی شروط صحت است:

نکته اول و اساسی شرایط صحت قرارداد است که در ماده 190 قانون مدنی آمده است و هر قراردادی فارق از نوع شرایط و طرفین آن، حاوی شروط صحت است. به عنوان مثال یکی از شرایط صحت قرارداد، اهلیت طرفین قرارداد است.

قانون 10 مدنی در قراردادهای خصوصی

افراد نمی توانند به استناد این­که قرارداد مشمول هیچ یک از عقود معین نمی شود یا در قرارداد ذکر شود این قرارداد مشمول ماده 10 قانون مدنی است، از این شرط صحت قرارداد تخطی کرده و با شخصی قرارداد منعقد شود که دارای اهلیت انعقاد قرارداد نیست.

قراردادها نباید مخالف صریح قانون باشند:

نکته بعدی این است که این قراردادها نباید مخالف صریح قانون باشد. شاید این شبهه ایجاد شود، قرارداد در صورتی صحیح نیست که مخالفت آن با نص صریح قانون باشد هر چند با روح و فلسفه قانون در تعارض باشد. اما این تصور اشتباه است و منظور از این مقرره آن است که اصل بر صحت و مباح بودن قرارداد است و نباید در منع قانونگذار تردید وجود داشته باشد؛ وگرنه قرارداد نباید با نص صریح و روح قانون در تضاد باشد.

هر قراردادی را نمی­‌توان از الزامات عقود معین خارج کرد.

نکته مهم دیگر این است که طرفین قرارداد نمی­‌توانند با توسل به ماده 10 قانون مدنی، هر قراردادی را از سیطره الزامات عقود معین خارج کنند یا به ادعای اینکه قرارداد موضوع ماده 10 قانون مدنی است، الزامات اساسی آن عقد که عدم رعایت آن منجر به بطلان قرارداد می شود را نادیده بگیرند.

به عنوان مثال در عقد رهن  طبق ماده 774 قانون مدنی مال مرهون بایدعین معین باشد و رهن دین و منفعت باطل است. این ماده جز قوانین امری است که طرفین نمی توانند بر خلاف آن توافق کنند و در عقدی که ماهیتا یک عقد رهن است، نمی توان عنوان کرد که این قرارداد مشمول ماده 10 است لذا منفعت را به رهن بگذارند.

از طرف دیگر منظور از قانون در ماده 10، قانون امری است و نه قانون تکمیلی؛ چون توافق برخلاف قانون تکمیلی مجاز است.

تنظیم قرارداد

ماده 10 قانون مدنی یا عقد صلح؟

ابهامی که در خصوص ماده 10 قانون مدنی وجود دارد  این است که یکی از عقود معین، عقد صلح است که ماده 758  یکی از انواع عقد صلح تعریف می کند:

عقد صلح

صلح درمقام معاملات هرچند نتیجه معامله راکه بجای آن واقع شده است، می دهد لیکن شرائط واحکام خاصه آن معامله راندارد. بنابراین اگر موردصلح عین باشددرمقابل عوض نتیجه آن همان نتیجه بیع خواهد بود بدون این که شرایط واحکام خاصه بیع درآن مجری شود.

این ماده این موضوع را به ذهن متباتر می کند که عقد صلح می تواند همه قراردادهایی که تحت شمول سایر عقود معین قرار نمی گیرد را پوشش دهد. اما علی رغم این ادعا، این دو نمی توانند به صورت کامل همپوشانی داشته باشند. دلایل آن به شرح زیر است:

  • علی رغم اینکه گفته می شود قرارداد تابع قصد واقعی است و عنوان قرارداد مهم نیست، اما ذکر عنوان قرارداد( به عنوان مثال قرارداد بیمه، قرارداد تحقیق و توسعه، عدم افشا و… ) به فهم قرارداد کمک کرده وامکان دسته بندی قرارداد پیدا می کند. حال تصور کنید همه قراردادها عنوان عقد صلح را داشتند!
  • عقد صلح یکی از عقود معین است و عنوان آن صریح یا ضمنی باید توسط طرفین گفته شود، در حالی که ماده 10، قراردادها را صرف نظر از شکل و قالب، نافذ می داند.
  • عقد صلح از جمله عقود مسامحه­ایی است حتی در صلحی که در مقام بیع منعقد می شود دقت و ریزبینی که در عقد بیع وجود دارد، دیده نمی شود. در حالی که قراردادهای موضوع ماده 10 عموما قراردادهایی هستند که طرفین در آن دقت نظر زیادی دارند.
  • عقد صلح چون مبتنی بر مسامحه است، شخصیت طرفین اهمیت زیادی دارد. در حالی که در قراردادهای موضوع 10، بسته به موضوع قرارداد است که این موضوع می تواند حائز اهمیت باشد.

 

برای مطالعه سایر مقالات می‌توانید به مجله حقوقی لامینگو مراجعه کنید. فراموش نکنید حتما سوالات و نظراتتان را از طریق کامنت با ما در میان بگذارید.

 

 

10
برچسب ها :
نویسنده مطلب ن. رحیمی
وکیل پایه یک دادگستری

دیدگاه شما

10 دیدگاه

  • maryam
    5 ماه پیش

    ایا تعهدی که افراد نسبت به یکدیگر میکنند بر طیق ماده 10مدنی الزام آور است؟

    • مدیریت سایت
      5 ماه پیش

      سلام. بله تعهدات قراردادی افراد بر اساس این ماده الزام آور هستند.

  • محمود
    5 ماه پیش

    سلام
    من با یک پیمانکار یه قرارداد کوتاهی امضا کردم و در قرارداد من رو پیمانکار تلقی کرد و گفت فقط واسه بیمه دارم مینویسم و زیرشم امضا نزد فقط من امضا زدم
    توش نوشت که من باید طی ۲۷روز کارو تحویل بدم که دادم ولی نوشته ای ازشون نگرفتم ولی اینا بعد از هفت ماه زنگ میزنن که کار مشکل داره بیا درستش کن،
    در صورتی که بر اثر رطوبت کارشون خراب شده…در همون یک برگه قراردادی هم که داریم نوشته شده که در صورت تایید از واحدی به واحد دیگه میریم
    متاسفانه من کارگر هستم و ازین کاغذ بازیا نکردم و نمیدونم چیکار کنم
    مورد سو استفاده دارم قرار میگیرم
    لطفا راهنماییم کنید..
    روی یک ورق از دفتر سر رسید خودشون نوشتن و فقط درش مقدار دستمزد من رو نوشته و مدتی که باید تحویل میدادم و تایید کارشناس خودشون و که در بالا ذکر کردم…
    پولمم نداده و منو میترسونه که من آشنا دارم تو دادگاه و کلانتری و میگه ازت شکایتم میکنم
    در صورتی که خودشون کارو در شرایط بد نگه داشتن
    اخه گناه من چیه؟
    ابزار کار منم گرفت و نمیده
    بدبخت شدم
    راهنماییم کنید

    • مدیریت سایت
      5 ماه پیش

      سلام دوست عزیز. خیلی متاسفیم که این اتفاق برای شما افتاده. حتما میتونید روی کمک تیم حقوقی ما حساب کنید. لطفا یک شماره تماس بفرمایید تا با شما تماس گرفته بشه.🙏🌹

  • مسعود
    5 ماه پیش

    با سلام و عرض ادب
    مغازه ای را فروختم و شخصی و چون پولش کم بود مبلغ 130 میلیون تومن را ودیعه رهن مغازه برای دوسال گذاشتم و مغازه در اجاره من بود. الان 8 ماهه که قرارداد اجاره ما منقضی شده است و طبق قرارداد مقرر شد اگر پول ودیعه مرا بموقع نپردازد روزی 200 هزار تومن خسارت باید بپردازد و غیر از قرارداد در نامه ای با خط خودم از او امضا و اثر انگشت گرفتم آن هم سه دفعه در تاریخهای متفاوت که اگر تا پایان قرارداد مغازه را تحویل نگیرد و مبلغ ودیعه را تحویل ندهد روزی ده درصد خسارت به همراه اصل ودیعه پرداخت کند
    آیا میتوانم این خسارت روزانه ده درصدی را دریافت کنم؟ و تا تسویه کامل مغازه را تحویل ندهم؟با تشکر از شما

    • مدیریت سایت
      5 ماه پیش

      با سلام خدمت شما. خوشبختانه قانون‌گذار به کلیه توافقات افراد که خلاف مقررات قانون امری نباشد احترام گذاشته است. این توافق شما هم چون مخالفتی با قوانین امری ندارد قابل استناد و پیگیری است.

  • سيد حسين نقيبي
    2 ماه پیش

    سلام برخلاف اكثر دوستان كه يك نوشته را تكرار كرده اند نوشته جناب عالي در مورد ماده ده قانون مدني و ارتباط ان با عقد صلح حاوي چند نكته دقيق است افرين بر شما.

    • مدیریت سایت
      2 ماه پیش

      سپاس از حسن نظر شما🌹🙏

  • شوذب
    2 ماه پیش

    سلام خسته نباشید اخذ اقرار نامه اجباری چه حکمی دارد و قانون در این مورد چه گفته است

    • مدیریت سایت
      1 ماه پیش

      با سلام
      اخذ اقرارنامه اجباری، موجب بی اعتباری و بطلان آن است.
      اگر این اجبار توأم با ارتکاب جرمی مانند تهدید، ارعاب و ضرب و امثال این باشد، شخص مرتکب مستقلا به مجازات آن جرایم محکوم می گردد.